Việt Hoàng


Ukraina: thảm cảnh Cách mạng ‘từ dưới lên’

Dân chúng Uckraina biểu tình với biểu ngữ: “Sa hoàng Putin hãy buông tay can thiệp vào Uckraina”.
Cách mạng” có thể hiểu giản dị là một cuộc đấu tranh để thay đổi những giá trị, ý thức cũ và thiết lập những giá trị và tư duy mới. Nếu không có những thay đổi triệt để và căn bản thì đó không phải là một cuộc cách mạng. Bất cứ một cuộc cách mạng nào cũng tạo ra và để lại một dư chấn rất lớn trong lòng xã hội. Không phải lúc nào cách mạng cũng mang lại những điều tốt lành (ví dụ cuộc cách mạng tháng Mười của những người cộng sản Nga Bônsevich năm 1917). Tuy nhiên cách mạng vẫn cứ xảy ra khi các mâu thuẫn trong xã hội đạt đến đỉnh điểm.

Làm thế nào để không xảy ra các cuộc cách mạng? Hoặc làm thế nào để giải quyết các mâu thuẫn (mà lúc nào cũng có) trong mọi xã hội? Rõ ràng là nền dân chủ Châu Âu và Mỹ đã tìm ra phương thuốc đặc trị cho căn bệnh đó của loài người: Một nhà nước dân chủ, đa nguyên đa đảng, tam quyền phân lập, tự do ngôn luận và tự do biểu tình… Chính các cuộc biểu tình xảy ra thường xuyên hàng ngày và sự chỉ trích chính phủ không thương tiếc của giới truyền thông và báo chí đã làm triệt tiêu mầm mống của các cuộc cách mạng trên diện rộng.
Như vậy “cách mạng” chỉ có thể xảy ra ở các nước phi dân chủ. Vì không có không gian cho việc bày tỏ thái độ và chính kiến nên những bất mãn của người dân sẽ tích tụ hết ngày này sang ngày khác và nó sẽ bùng nổ khi đạt đỉnh điểm. Cũng chính vì các chế độ phi dân chủ và độc tài không tạo ra được không gian để bày tỏ chính kiến cho người dân nên nhà cầm quyền thường không hiểu được những bức xúc của người dân để kịp thời giải quyết. Cho nên chính quyền chủ quan và xem thường những nguy cơ tiềm ẩn đó. Nhiều nhà độc tài như đại tá Gadaphi gần đến lúc chết rồi vẫn không hiểu vì sao mình lại chết.
Các cuộc cách mạng đã và đang diễn ra trên thế giới có nhiều hình thái khác nhau, không nơi nào giống nơi nào. Tuy nhiên mọi cuộc cách mạng đều có một trong hai đặc tính:

1) Xuất phát từ trên xuống dưới.
Có nghĩa là cuộc cách mạng do những thành phần tinh hoa trong xã hội lãnh đạo và dẫn dắt, bao gồm các viên chức cao cấp và tướng lĩnh trong chính quyền kết hợp với giới trí thức chính trị hoặc giai cấp trung lưu...
Vì sao Ukraina không thể thay đổi trong hòa bình? Câu trả lời cũng giản dị: Ukraina không (hoặc chưa) có một tầng lớp trí thức chính trị tinh hoa thật sự, là những người có bản lĩnh và viễn kiến. Ukraina có rất nhiều đảng phái chính trị nhưng không có đảng phái nào thật sự có một “Dự Án Chính Trị” khả thi để gắn kết mọi người lại với nhau.
2) Xuất phát từ dưới lên.
Đây là các cuộc cách mạng do những người cùng khổ đứng dậy khởi xướng và lãnh đạo.
Ví dụ các cuộc cách mạng xảy ra dưới thời phong kiến tại Việt Nam, tất cả đều do những người nông dân khởi nghĩa hay các anh hùng hào kiệt khởi xướng. Cách mạng Tháng 8 tại Việt Nam hay các cuộc cách mạng tại Châu Phi cũng là những cuộc cách mạng từ dưới lên.
Điều khác nhau của hai hình thái cách mạng này đó là: Cuộc cách mạng “từ trên xuống” diễn ra hòa bình hơn, ít đổ vỡ hơn và khả năng thay đổi sau cách mạng dễ thành công hơn. Các cuộc cách mạng ở Châu Âu thường theo hình thái này. Ngược lại các cuộc cách mạng “từ dưới lên” luôn mang lại đổ vỡ và đau khổ cho người dân vì các cuộc cách mạng đường phố đồng hành với việc đập phá, cướp bóc, trả thù, hôi của trên diện rộng. Những di chấn đau thương mà các cuộc cách mạng này để lại phải mất nhiều thập kỷ mới hàn gắn được.
Tại Ukraina vừa xảy ra một cuộc cách mạng “từ dưới lên” trên đường phố mà trung tâm là Euromaidan (quảng trường Châu Âu). Cái giá mà cuộc cách mạng này phải trả quá đắt: mất một phần lãnh thổ là bán đảo Krưm, đất nước bị chia rẽ nghiêm trọng giữa hai miền đông-tây, kinh tế bên bờ vực thẳm của sự phá sản, chính quyền lâm thời yếu ớt và bất lực, cuộc sống người dân ngày càng khó khăn và tuyệt vọng… Tình hình của Ukriana rất bi đát và khó hồi phục trong một tương lai gần.
Vì sao Ukraina không thể thay đổi trong hòa bình? Câu trả lời cũng giản dị: Ukraina không (hoặc chưa) có một tầng lớp trí thức chính trị tinh hoa thật sự, là những người có bản lĩnh và viễn kiến. Ukraina có rất nhiều đảng phái chính trị nhưng không có đảng phái nào thật sự có một “Dự Án Chính Trị” khả thi để gắn kết mọi người lại với nhau. Vì không có tư tưởng và viễn kiến nên họ không tạo ra được sự đồng thuận trong giới chính trị tinh hoa và sau đó là trong dân chúng. Không có bản đồ và lộ trình cho một hành trình đi tới tương lai nên Ukraina luôn gặp trắc trở trên con đường chấn hưng đất nước. Cuộc cách mạng Cam năm 2004 đưa Yushenco, một người dân chủ thân phương Tây lên làm tổng thống nhưng rồi ông ta đã nhanh chóng thất bại vì xung đột liên miên với bà thủ tướng Timoshenco, một đồng minh dân chủ. Sự xung đột gay gắt này đã đưa một kẻ lưu manh và độc tài là Yanukovych lên làm tổng thống và rồi dưới triều đại của ông ta,  chính quyền chỉ biết làm mỗi việc là cướp bóc và tham nhũng.
Khi người dân đổ xuống đường chống Yanukovych thì phe dân chủ đối lập vẫn không thống nhất được đường lối đấu tranh. Họ đứng chung đội ngũ với một mục tiêu duy nhất: lật đổ Yanukovych. Họ ban đầu cũng không tin tưởng lắm vào chiến thắng, mọi sự diễn ra nhanh chóng khi xuất hiện các nhóm cực hữu với quyết tâm dùng bạo lực để lật đổ chính quyền. Kết quả là Yanukovych và các quan chức cao cấp của chính quyền bỏ chạy, một khoảng trống quyền lực đã được các nhóm cực hữu lấp vào ngay sau đó. Chính quyền lâm thời phải chịu sự áp đặt của các lãnh đạo maidan nên vội vàng đưa ra những quyết định sai lầm như hủy bỏ qui chế dành cho ngôn ngữ tiếng Nga, giải tán lực lượng cảnh sát chống bạo động “berkut”…khiến Putin có lý do can thiệp và chiếm mất Krưm. Chính sự áp đặt của các nhóm cực hữu và sự yếu ớt của chính quyền mà Ukraina có nguy cơ rơi vào chiến tranh với người hàng xóm khổng lồ nhiều tham vọng là nước Nga với một sa hoàng mới Putin, người muốn lập lại trật tự thế giới và lấy lại niềm kiêu hãnh đã mất cho nước Nga. Nếu những người dân chủ Ukraina có viễn kiến, sức mạnh và sự thống nhất thì họ phải tạo sự thay đổi trong hòa bình, chấp nhận thực thi theo biên bản ký kết với Yanukovych ngày 21/2/2014, bầu cử lại tổng thống và quốc hội sau một thời gian giống như cuộc cách mạng Cam năm 2004.
Tương lai của Ukraina vẫn bấp bênh khi chính quyền mới vẫn chọn mô hình chính trị “bán tổng thống”, phân chia quyền lực giữa tổng thống và quốc hội. Sự xung đột không sớm rồi muộn lại sẽ xảy ra giữa tổng thống và thủ tướng như thời Yushenco, nhất là với một nước dân chủ non trẻ như Ukraina hay Việt Nam. Mô hình thích hợp nhất cho những nền dân chủ non trẻ như Ukraina hay Việt Nam phải là mô hình chính trị “dân chủ đại nghị và tản quyền” như đề nghị của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên. Nếu phong trào dân chủ đối lập tại Việt Nam không có “tư tưởng chính trị” và một “đồng thuận chính trị” thì may mắn lắm cũng chỉ có thể lật đổ được chế độ độc tài rồi sau đó sẽ rơi vào tình trạng hỗn loạn như tại Ai Cập.
Việt Nam có hai điểm giống với Ukraina đó là xã hội Việt Nam cũng đã chín muồi cho một cuộc cách mạng và điểm giống thứ hai rất nguy hiểm đó là tầng lớp trí thức chính trị tinh hoa Việt Nam vẫn chưa xuất hiện và bắt tay với nhau. Vì vậy một cuộc cách mạng đường phố giống Ukraina hoàn toàn có thể xảy ra. Điều khác biệt quan trọng là nếu có một cuộc cách mạng “từ dưới lên” xảy ra tại Việt Nam thì hậu quả sẽ rất thảm khốc, vượt xa những mất mát và đổ vỡ mà nhân dân Ukraina đang phải gánh chịu. Việt Nam không chỉ mất một phần đất cho ngoại bang như Ukraina mà có khả năng là mất nước hoàn toàn. Việt nam sẽ bị xóa sổ trên bản đồ thế giới.
Trách nhiệm và giải pháp cho tương lai Việt Nam đang đặt ra cho tầng lớp trí thức tinh hoa Việt Nam là: Những cán bộ và tướng lĩnh cao cấp trong chính quyền có tư tưởng dân chủ và ưu tư với đất nước cần bắt tay với những người dân chủ ngoài đảng, trong cũng như ngoài nước cùng với giới trí thức doanh nhân, trí thức văn nghệ sĩ… nhanh chóng hình thành một tập hợp dân chủ rộng lớn để nhận lãnh trách nhiệm hướng dẫn và lãnh đạo nhân dân làm một cuộc cách mạng dân chủ “từ trên xuống”.
Hãy đoạn tuyệt với lối đấu tranh kiểu “nhân sĩ” và hãy đứng dậy thay vì ngồi đợi. Có tổ chức và có đội ngũ, phong trào dân chủ Việt Nam nhất định sẽ thắng lợi và mở ra một trang sử mới cho dân tộc.
Việt Hoàng  

Không có nhận xét nào: