Thái Hiền

Ai sẽ dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992?
Hiến pháp 1992 đang bộc lộ nhiều hạn chế làm cản trở tiến trình phát triển của đất nước, không những trái với xu thế phát triển của thế giới mà còn đi ngược lại với nhu cầu và nguyện vọng của xã hội.
Việc lấy ý kiến đóng góp của Nhân Dân về sửa đổi Hiến pháp đang
được dư luận chú ý và hưởng ứng, tuy vậy, không phải không có những băn khoăn, trở ngại. Ngay từ những ngày đầu của cuộc vân động lấy ý kiến đã có không ít những bình luận, phê phán quyết liệt và sôi động không chỉ trên dư luận xã hội mà ngay cả trong giói chức cũng có những quan điểm trái chiều. Người ta ví Hiến pháp như ngôi nhà thì tình trạng hiện nay được xem như nhà đã "dột tận nóc".

Khá nhiều chuyên gia trong lĩnh vực lập pháp cùng nhiều học giả trong, ngoài nước đưa ra những quan điểm cá nhân cùng với những đóng góp cụ thể cho từng điều, từng chương mục, từng câu chữ; kể cả quy trình, kỹ thuật trưng cầu hay lấy ý kiến của Nhân dân, của các Tổ chức cũng được nêu ra một cách công khai. Thời gian góp ý, lấy ý kiến sửa đổi Hiến pháp còn dài, chắc sẽ còn nhiều vấn đề cần được làm sáng tỏ.

 
Trong bài này, người viết chỉ muốn rạch ròi về khái niệm Nhà nước Pháp quyền "của Dân, do Dân, vì Dân", một cụm từ có trong tất cả các Hiến pháp từ trước tới nay, trong các văn bản chính thức của nhà nước và là câu nói cửa miệng rất quen thuộc của các nhà lãnh đạo ở mọi nơi mọi lúc song, lại rất mơ hồ, trìu tượng và không có thực. Nếu giải mã được cụm từ này thì việc lựa chọn ai là người "Đại diện dự thảo sửa đổi Hiến pháp" sẽ là một việc đơn giản nhưng rất tiên quyết.

Để tránh nhầm lẫn khái niệm, trước hết cần phải thống nhất cách hiểu Hiến pháp là gì. Nói một cách nôm na: Hiến pháp chính là bản khế ước xã hội mà chủ thể của nó là Nhân Dân. Một cách cụ thể hơn, Hiến pháp Việt nam là bản giao kèo giữa một bên là 90 triệu người Dân Việt Nam (bên A) với một bên là Nhà nước Việt Nam - bên B (xin nói rõ đó là Nhà nước chứ không phải là một đảng phái nào khác). Như vậy Nhà nước chính là người được ủy quyền (một số quyền nhất định) trong vai trò quản lý và thực thi nhiệm vụ được giao bởi "ông chủ" là 90 triệu dân Việt Nam. Theo tinh thần đó, người làm công (Công bộc) không thể tự ý tùy tiện thay đổi hay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng theo những điều khoản và quyền hạn đã được ghi trong quy định của bản khế ước. Đặc biệt trong Hiến pháp tuyệt nhiên không thể có những cụm từ như; ... Nhà nước sẽ bảo đảm cho Dân quyền nọ quyền kia hay điều kiện nọ, điều kiện kia... là ngược đời, là vô nghĩa, bởi đương nhiên nó phải thế. Người làm công không thể ra điều kiện với ông chủ mà ngược lai, ông chủ sẽ ra điều kiện và kiểm tra người làm công có thực lực và thực tâm làm đúng những gì được giao hay không. Trong quá trình thực hiện bản khế ước, nếu có những bất cập thì "ông chủ" sẽ là người chủ động điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu và điều kiện mới.

 
Việc "sửa đổi hiến pháp" đợt này theo suy nghĩ của người viết có thể xuất phát từ những nguyên nhân sau đây;

1. Bản Hiến pháp hiện hành không còn phù hợp với hoàn cảnh mới hoặc có thể chưa đúng với sở nguyện mới của "ông chủ" bởi nhận thức của "ông chủ" cũng thay đổi theo năm tháng do "tuổi tác" hay 'học vấn". Trong trường hợp này phải tiến hành "đổi mới" chứ không chỉ là "sửa đổi".

2. Bản Hiến pháp hiện hành về cơ bản vẫn có thể dùng được nhưng do câu chữ không chuẩn hoặc Nhà thầu (bên B) cố tình hiểu sai hay thực hiện không đúng, mặc dù đã phê bình, cảnh cáo, nhắc nhở nhiều lần nhưng vẫn "chứng nào tật nấy" nên ông chủ yêu cầu phải thay một B khác có năng lực hơn và bản "giao kèo" cũng vì thế phải tạm thời chấm dứt để điều chỉnh, bổ sung, đó gọi là "sửa đổi".

3. Cả hai nguyên nhân trên.
Có vẻ như lần này nguyên nhân thay đổi đến từ cả hai phía: bản thân Hiến pháp và năng lực "nhà thầu". Như vậy có nghĩa là "ông chủ" sẽ phải TỰ MÌNH đưa ra một kế hoạch đổi mới Hiến pháp phù hợp với sở nguyện của mình chứ không thể phó thác cho ai khác, đặc biệt lại càng không thể ủy quyền toàn phần cho "Nhà thầu" cũ (những người đang chấp chính), đối tượng đang bị ông chủ quan ngại về năng lực hạn chế và có nhiều dấu hiệu thiếu minh bạch, tiếm quyền hoặc cố tình hiểu sai ý ông chủ.

Hãy theo dõi những phát biểu gần đây của người đại diện cho "Nhà thầu" để thấy rõ sự nhầm lẫn về vai trò và khái niệm.

- Ngày 29/12/2012, trong một cuộc họp báo về sửa đổi Hiến pháp 1992 tại Hà Nội, Ông Phan trung Lý- Chủ nhiệm UB Pháp luật Quốc hội đồng thời là Trưởng ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 nói: "Nhân dân có thể cho ý kiến đóng góp đối với điều 4 Hiến pháp như với tất cả các nội dung khác trong dự thảo, không có gì cấm kỵ cả".

- Trong khi đó, ngày 28/12/2012, thay mặt BCT, Tổng bí thư nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Chỉ thị số 22-CT/TW về việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, trong đó có đoạn: "... Quân đội nhân dân, Công an nhân dân; chỉ đạo chặt chẽ công tác bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội; phối hợp với các cơ quan tổ chức hữu quan kịp thời đấu tranh, ngăn chặn những hành vi lợi dụng dân chủ việc lấy ý kiến nhân dân để tuyên truyền, xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước ta."

Hưởng ứng gợi ý của ông Phan trung Lý nhiều người đã ngay lập tức phê phán thậm chí bác bỏ điều 4 Hiến pháp năm 1992. Như vậy nếu chiểu theo chỉ đạo của TBT Nguyễn phú Trọng thì ý kiến đó sẽ bị khép vào tội "chống phá đảng"? Đó chính là mâu thuẫn và bất cập ngay trong nội bộ giới chức. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, "ông chủ" là Nhân dân và người được giao nhiệm vụ là Nhà nước (chứ không phải đảng phái nào) vì thế ở đây người viết không có ý định bình luận thêm về Chỉ thị số 22 mà chỉ đi sâu phân tích ý kiến của người đại diện cho "nhà thầu", tạm thời được hiểu là ông Phan trung Lý. Chỉ riêng ý kiến của ông Lý đã nói lên một sự vô lối do nhầm lẫn vai trò và khái niệm. Chẳng hóa ra kẻ làm công lại cho phép ông chủ được quyền phát biểu chính kiến của mình về tương lai của mình hay sao? Thật ngược đời. Nhiều người còn cảm thấy tâm đắc và xem đó như là một "ban ơn" hiếm có. Quả là một sự đáng buồn cho Dân tộc này. Thật không may cho Nhân dân Việt nam (lâu nay đã bị bọn Thực dân Đế quốc dùng chính sách ngu dân để trị nên luôn tự coi mình là thân phận nô lệ, người ta bảo làm gì thì làm, cho gì được nấy, không cho cũng phải chịu), họ quên mất vai trò "ông chủ" của mình. Ông Lý nói: Mọi người được quyền góp ý tất cả không có gì cấm kỵ đã khiến cho khối người cảm thấy như mở cờ trong bụng.

Xây dựng Hiến pháp Quốc gia cũng giống như việc xây dựng ngôi nhà tương lai cho các thần dân của Quốc gia đó. Lấy câu chuyện xây dựng ngôi nhà làm ví dụ: Thông thường ông chủ trước khi gọi Nhà thầu xây dựng ngôi nhà tương lai cho mình đã phải có trong đầu bản phác thảo ngôi nhà theo khả năng tài chính và sở thích riêng của mình rồi chứ? Phác thảo cho ngôi nhà tương lai sẽ phải bao gồm từ cấu trúc, tiện ích, chất lượng và đặc trưng thẩm mỹ của ngôi nhà đến cả tên gọi hay gia huy cũng phải do ông chủ lựa chọn. Nhà thầu nhất nhất phải theo chứ không thể cho phép ông chủ được góp ý hay mong muốn về ngôi nhà tương lai của ông. Ngược lại, Nhà thầu chỉ được phép góp ý về chuyên môn nếu ông chủ yêu cầu.

Đến đây có lẽ chúng ta đều nhận thấy một sự thật hiển nhiên mà bấy lâu bị hiểu không đúng về cụm từ "của Dân, do Dân, vì Dân” trong xây dựng và thực thi Hiến pháp. Với lý do đó, bản dự thảo Hiến pháp được sửa đổi sắp tới nhất thiết phải được thực hiện đúng với bản chất vốn có của Hiến pháp. Nếu không sẽ lại tiếp tục đi theo vết xe đổ và ngôi nhà sẽ tự sụp đổ là điều không tránh khỏi.

Về nguyên tắc: Trước hết, bản Hiến pháp nhất thiết phải do Đại diện cho 90 triệu Dân Việt nam soạn thảo, Ban Đại diện phải được toàn thể nhân dân bầu chọn theo nguyên tắc dân chủ, bình đẳng, công khai và trực tiếp- đó mới thực chất là "của Dân, do Dân, vì Dân", chứ không phải theo lối "đảng cử dân bầu" như từ xưa tới nay, Đó là những người đại diện cho trí tuệ, văn hóa, tư tưởng, tinh thần và đạo đức tiêu biểu của Việt Nam trong giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm những học giả, nhân sĩ, trí thức được nhân dân thừa nhận và bỏ phiếu trực tiếp lựa chọn (không phải danh sách 24.000 TS và 10.000 GS theo sổ sách).

Thứ hai: Để bảo đảm tính khách quan, nhất thiết phải có ít nhất hai bản dự thao được "trình làng" vì thế, Ban soạn thảo Hiến pháp Quốc hội hiện nay (có thể là ông Phan trung Lý) được "trình làng" một bản dự thảo Hiến pháp đã được sửa đổi (sau khi thu thập ý kiến của Dân trong đợt vận động) để cùng với bản dự thảo hoàn toàn mới do một Ban đại diện do Dân bầu (BĐDND) đưa ra cho người dân lựa chọn, phúc quyết. (hai phương án phải từ hai nhóm khác nhau chứ không thể từ một nhóm dự thảo), chưa kể, trong mỗi điều khoản, chương mục của mỗi bản dự thảo cũng đều có ít nhất hai phương án để lựa chọn.

Người viết bài này chưa có điều kiện tìm hiểu nhiều về khả năng của những đại diện khác song, qua theo rõi gần đây, một tập thể những trí thức, nhân sĩ mà mới nhất là ngày 25/12/2012 đã đưa ra "Lời kêu gọi thực thi quyền làm Người theo Hiến pháp" đã có những đóng góp tích cực và hiểu biết sâu sắc về Luật pháp. Được biết cũng nhóm nhân sĩ này đã từng nhiều lần gửi thư ngỏ cho các lãnh đạo đảng và nhà nước bày tỏ quan điểm và thái độ trước những biến động lớn của đất nước. Những ý kiến đó luôn chứa đựng một hàm lượng trí tuệ cao, thể hiện sự công tâm, trong sáng và sắc sảo trên nhiều lĩnh vực và trước các vấn đề hệ trọng của Quốc gia. Nếu chưa có điều kiện lựa chọn được BĐDND tối ưu thì trước mắt nhóm nhân sĩ nêu trên có thể sẽ là một tiến cử. Rất mong nhóm nhân sĩ trí thức đó nhận trách nhiệm đưa ra một bản dự thảo Hiến pháp của mình để cùng với một bản dự thảo thứ hai làm cơ sở cho nhân dân lựa chọn, phúc quyết.

Dù là bản dự thảo Hiến pháp của BĐDND hay của bất kỳ tổ chức xã hội nào muốn có tiếng nói riêng cũng đều phải được thông báo công khai trên các phương tiện truyền thông để người Dân được biết và lựa chọn chứ không được giữ "bí mật" hoặc có sự phân biệt "lề phải" hay "lề trái". Đó là một việc làm thể hiện sự minh bạch, công khai và bình đẳng phản ánh đúng tinh thần của một Nhà nước Pháp quyền "của Dân, do Dân, vì Dân". Nếu vì lý do gì đó không làm được như thế thì: kiến nghị dứt khoát gỡ bỏ cụm từ đó khỏi bản Hiến pháp lần này.
8/1/2013
ÿ  Thái Hiền (danluan.org)

Không có nhận xét nào: