Nguyễn Huệ Chi


Thử lý giải vì đâu Việt Nam chiếm vị trí quá khiêm nhường trong thành tích khoa học?
Dân số đông, nhiều Tiến sĩ, nhưng số ấn phẩm khoa học Việt Nam công cố trên thế giới còn rất thấp so với các nước khu vực. Việt Nam phải hơn nửa thế kỷ nữa để đuổi kịp năng suất hiện tại của Thái LanTs.Bùi Du Dương.
Theo chúng tôi biết, trong đào tạo bậc Tiến sĩ, chưa nói đến việc khuyến khích đăng bài trên các
tập san quốc tế, ở Việt Nam hiện nay có nhiều chuyện… tạm gọi là “cải lùi” rất khó hiểu. Chẳng hạn, về khoa học xã hội, bỗng dưng đưa ra quy định, mỗi luận án Tiến sĩ chỉ được viết tối đa 150 trang khổ A4 chữ to. Chúng ta đều biết các vấn đề lý thuyết của khoa học xã hội không phải như những công thức toán lý. Phải diễn đạt các luận điểm một cách tỉ mỉ bằng ngôn từ. Mà diễn đạt tỉ mỉ bằng ngôn từ chỉ trong phạm vi 150 trang thì còn nói gì đến những phát hiện này khác. Rút cục, luận án chỉ là một đề cương sơ lược, tuyệt không thể nào có cái gì đóng góp được cho khoa học. Cho nên dù nghiên cứu sinh không muốn, vẫn cứ phải tiến hành mọi thao tác theo kiểu trả lời các câu hỏi được đặt sẵn và cũng đã có kết luận sẵn. Muốn chống từ chương, muốn thực học, mà đành bó tay, có cách nào chống nổi được đâu.

Là một người có trách nhiệm đào tạo lâu năm trong vài bộ môn khoa học xã hội, tôi rất hiểu về thực chất, các thế hệ Tiến sĩ ra lò lâu nay số lượng yếu kém vẫn vượt trội số lượng xuất sắc; nhưng chắc chắn, với việc “ra đề hạn vận” như vừa nói, các thế hệ Tiến sĩ sẽ ra lò hàng loạt sắp tới còn yếu kém hơn nhiều. Và cái mục tiêu âm thầm đặt ra, dù không ai nói, là việc rút ngắn khoảng cách so với những thế hệ được đào tạo bài bản tại Pháp, các tên tuổi Nguyễn Mạnh Tường, Trần Đức Thảo, Nguyễn Văn Huyên… vào những năm 30 đến 40 của thế kỷ trước, sau hơn 8 thập niên hóa nên ngày càng vô vọng.

Không phải các thế hệ thanh niên hiếu học nước ta thiếu tài năng, mà thiết nghĩ, chính vì tầm vóc và bản lĩnh những kẻ đứng đầu ngành giáo dục – đào tạo quá thấp, và họ lại tiếp nối nhau theo xu thế mỗi ngày còn thấp hơn một ít, chỉ được trang bị một mớ kiến thức chính trị thời thượng chứ không cơ bản, đến nỗi có cái nhìn đại khái, nông cạn và thô thiển, hay đúng hơn là không có một tư duy chiến lược nào về giáo dục và khoa học cả, ngoài việc lo cho “đủ số lượng bằng cấp”, để cho vào bảng thành tích hàng năm của ngành, thế thôi.

Chả trách những hành vi đáng xấu hổ mà người trí thức có lương tri không ai làm vẫn cứ thấy xuất hiện công khai trên báo chí, coi như đó là đạo lý xã hội bình thường, thậm chí còn có thể “nêu gương” cho người khác, chẳng hạn, người lãnh đạo quyền lực đã ở tít trên đỉnh cao vẫn cố tranh bằng được 2 suất nhà giáo ưu tú, v.v. Từ đó, cũng chẳng trách được việc một ông PTT lo toan về giáo dục và khoa học, có trong tay khá nhiều bằng cấp, vậy mà càng lo càng hỏng, cuối cùng làm được một việc lại không thể đặt trong thành tích của ngành giáo dục, là… ra quy định kẹp chì cho lồng gà chính chủ. Nói gì hạng bằng dỏm đầy dẫy rộ lên một thời gian rồi sau đó im bẵng, hình như chẳng một ai bị động chạm đến một mảy lông chân nào.
ÿ   Nguyễn Huệ Chi

Không có nhận xét nào: